De Víctor Hugo Díaz


Poemas//Paralelos

Escolma Poética

Antología Poética

Víctor Hugo Díaz 1987 — 2023

Edición Bilingüe Gallego — Castellano

©Ediciones Areal;

Sada, Galicia, España

©Unión del Sur Editores

Santiago de Chile

Colección Nueva Galicia

1ª Edición Digital, enero de 2026

 

Selección y Traducción

Edmundo Moure R.


de
A comarca dos peítos caídos
La comarca de los senos caídos

1987

A comarca dos seos caídos

Enriba da comarca dos seos caídos
o cravo no tatuaxe
A boneca habitante das fracas gargalladas
encomendadas ao aceite verquido
Ás chuletas con puta vella/ a laceria
O fastío que incha botellas crebadas
/ata o vindeiro sol.
Sentados a agardar coma se nada
na parada do microbús.
A patadas coa laceria/ o disfraz
A queimadura do pai na bocarrúa
Colmillo de cans que rañan bulsas
E cachas carnosas tras os vitrais
Un luns ou venres
A paos co ár
cando agocho a faciana/ a gorida
Con lentitude de besta no regreso
enriba da comarca dos seos caídos.

La comarca de senos caídos

Sobre la comarca de senos caídos
el clavo en el tatuaje
La muñeca habitante de carcajadas flacas
encomendadas al aceite vertido
A chuletas con puta vieja/ la llaga
el hastío que hincha botellas rotas
                                /hasta el próximo sol.
Sentados a esperar como si nada
en el paradero de micros.
A chutes con la llaga/ el disfraz
La quemadura del padre en la bocacalle
Colmillo de perros que rasgan bolsas
y nalgas carnudas tras los vidrios
Un lunes o viernes
A palos con el aire
cuando escondo la cara/ la guarida
Con lentitud de bestia en regreso
sobre la comarca de senos caídos.


de

Dobre vida

Doble vida

1989

ÁRBOL DE NAVIDAD

Nun recanto da escena
a árbore de Nadal desfóllase
Xa ninguén o olla e sorrí
A árbre de Nadal érguese a primeira verba
no medio da paisaxe
Todos pasan cal bruídos nocturnáis
arrasando o territorio
Fóra medra a rúa
un cano entrecurtado en cuxas esquinas
pódese imagina lo vento que nos arrastra
Equí a xente camiña con certo rumbo
Unha vella tola percorre as beirarrúas
non provoca o riso nin viste de negro
mais é a mesma de Yonge Street *
Fica longas horas baixo a árbore de Nadal
ata seren os únicos naquela vasta nudez.

ÁRBOL DE NAVIDAD

En un rincón de la escena
el árbol navideño se desgaja
Ya nadie lo mira y sonríe
El árbol de navidad se yergue
la primera palabra en medio del paisaje
Todos pasan cual ruidos nocturnos
asolando el territorio
Afuera crece la calle
una cañería entrecortada en cuyas esquinas
se puede imaginar el viento que nos arrastra
Aquí la gente camina con algún rumbo
Una vieja loca recorre las veredas
no provoca risa ni viste de negro
pero es la misma de Yonge Street *
Pasa largas horas bajo el árbol de navidad
hasta ser los únicos en aquella vasta desnudez.


de

Sitios cotiáns

Lugares  de    uso

2000

FRÁXIL

As flores artificiais
tamén florecen, pero en inverno:
o seu pole é o mofo

Non requiren de luz senón de tempo para volverse necesarias.

Colle a vía máis rápida dende Santiago sur
Aquí a cara vai por dentro. Acaricio os meus papeis
e sei que está a mirar
-ese vestir con mal gusto que tanto excita-

A crista negra do galo sobre a cordilleira
é a miña man aberta contra o sol
Agora sei como non se fan as cousas
E déao con esta, non como na casa
na que se podían raiar as paredes.

Quedamos detidos
nun traxecto que non ten paradoiros
Logo o encontro casual e rápido
pero en direccións opostas
(trens subterráneos que se cruzan a metade do túnel)

Quedou esperando todo o día de cada ano
tendida sobre os raís como na pedra de sacrificios
Ao vela o choro instálase sen dor:
un recén chegado ao baño de restaurante
o chan fregado con cloro
e os ollos cheos de bágoas.

O cargamento máis recente remata de baleirar a plataforma
e deixa a súa quenda á que vén
O seu corpo é fráxil, pero cando está caído
paraliza a cidade
(ela elixiu o Metro porque xa estaba trazado:
non era un motivo de viaxe
senón o camiño máis curto ata o fin do percorrido)

Non importa, non quero saber onde chamar
nin onde vives, por se me poño parva.
-Aínda que os vagóns traen ruído
podo escoitar a túa música.

Dous nenos camiñan xunto ao cego
que sae da estación,
gardan silencio, míranse
e cren pasar inadvertidos

veno subir a escaleira

imaxinan como é a escuridade.

FRÁGIL

Las flores artificiales
también florecen, pero en invierno:
su polen es el musgo

No requieren de luz sino de tiempo para volverse necesarias.

Toma la vía más rápida desde Santiago sur
Aquí la cara va por dentro. Acaricio mis papeles
y sé que está mirando
–ese vestir con mal gusto que tanto excita–

La cresta negra del gallo sobre la cordillera
es mi mano abierta contra el sol
Ahora sé cómo no se hacen las cosas
Y déle con la misma, no como en casa
en la que se podían rayar las paredes.

Nos quedamos detenidos
en un trayecto que no tiene paraderos
Luego el encuentro casual y rápido
pero en direcciones opuestas
(trenes subterráneos que se cruzan a mitad del túnel)

Se quedó esperando todo el día de cada año
tendida sobre los rieles como en la piedra de sacrificios
Al verla el llanto se instala sin dolor:
un recién llegado al baño de restorán
el suelo trapeado con cloro
y los ojos llenos de lágrimas.

El cargamento más reciente termina de vaciar el andén
y deja su turno al que viene
Su cuerpo es frágil, pero cuando está caído
paraliza la ciudad
(ella eligió el Metro porque ya estaba trazado:
no era un motivo de viaje
sino el camino más corto hasta el fin del recorrido)

–No importa, no quiero saber dónde llamar
ni dónde vives, por si me pongo tonta.
–Aunque los vagones traen ruido
puedo escuchar tu música.

Dos niños caminan junto al ciego
que sale de la estación,
guardan silencio, se miran
y creen pasar inadvertidos

lo ven subir la escalera

imaginan cómo es la oscuridad.


de

Non tocar

No tocar

2003

A CASA ONDE NON VIVIMOS


A culpa sempre é do louzado
Hoxe tocaron a canción que máis me gusta
e hai un amigo que non se deixa ver

Por fin un desexo cúmprese en desfeita do tempo:
na praia, acompañado, logo de moitos días baixo nubes
o ceo despéxase e sae o sol

O odio faise coágulo baixo a mala memoria
Xogar ás escondidas con restos que non se ven
que pasan desapercibidos
como serea contra roubos
activada ao máis mínimo rozamento do automóbil.

O pai non está na casa e nunca chama por teléfono
Foise a vivir a unha campa ou ao fondo do mar

Non se pode imaxinar en que estación sucede
nubrado o verán, o ermo dun inverno seco
mentres o día se destingue malia a luz:
debuxo saturado de negro e un neno de sete anos.

A verdade é outro pseudónimo da mentira
Saíu á rúa a cumprir a súa quenda
no que axiña desaparece

O seu silencio non coincide cos ollos
coa camisa na foto branco e negro
que ela se colga ao peito
nin o sobrenome fai mérito ao fémur
nin ao óso úmero con que se identifica
cando se deita ao seu lado
e oe a palabra fillo
-Nunca o vemos en casa pero aquí vivimos
xogamos ás escondidas e el sempre gaña.

Ao meu coñézoo desde que morreu
pódoo visitar, hai un nome na súa lápida
(cambiaron a sinalética, cando cativo perdíame)

Agora é outra a forma de falar
e a calor derrota á brisa.

LA CASA DONDE NO VIVIMOS

La culpa siempre es del empedrado
Hoy tocaron la canción que más me gusta
y hay un amigo que no se deja ver

Por fin un deseo se cumple en desmedro del tiempo:
en la playa, acompañado, después de muchos días bajo nubes
el cielo se despeja y sale el sol

El odio se hace coágulo bajo la mala memoria
Jugar a las escondidas con restos que no se ven
que pasan inadvertidos
como sirena contra robos
activada al más mínimo roce del automóvil.

El padre no está en casa y nunca llama por teléfono
Se fue a vivir a una fosa o al fondo del mar

No se puede imaginar en qué estación sucede
nublado el verano, la aridez de un invierno seco
mientras el día se destiñe a pesar de la luz:
dibujo saturado de negro y un niño de siete años.

La verdad es otro seudónimo de la mentira
Salió a la calle a cumplir su itinerario
en el que simplemente desaparece

Su silencio no coincide con los ojos
con la camisa en la foto blanco y negro
que ella se cuelga al pecho
ni el sobrenombre hace mérito al fémur
ni al hueso húmero con que se identifica
cuando se acuesta a su lado
y oye la palabra hijo
–Nunca lo vemos en casa pero aquí vivimos
jugamos a las escondidas y él siempre gana.

Al mío lo conozco desde que murió
lo puedo visitar, hay un nombre en su lápida
(cambiaron la señalética, cuando niño me perdía)

Ahora es otra la forma de hablar
y el calor derrota a la brisa.


de

falla

falta

2007

ORTE EN TRÁMITE


A autobiografía non engana
Ensínanos a ler aos outros

Serve como corda de seguridade
a piques de cortarse
e deixar caer  o sobexo
dun traballo a medio terminar

buscando no stock sobrante
o esfínter que máis se ama
unha reliquia adulterada en vinganza
xoia perdida
entre materiais de guerra dados de baixa
insecto que se aferra ao teito e despois voa
Mátoo?

sen importar a que especie pertence
senón en cal hemisferio
coñeceu á súa primeira vítima

Voa de respiración en respiración
rápido, como asaltar en tres prazas
nunha mesma tarde

en tres prazas, oxalá cerca

prazas con avóas e pícaros louros
-Moi rápido, antes que choren.
Estes días os achegados son ronseis de CO2


que se cruzan entre os colchóns

o teu cheiro, o meu cheiro, os adubos
o Avaliación Fiscal do corpo

a corda de seguridade a piques de cortarse.

CORTE EN TRÁMITE

La autobiografía no engaña
Nos enseña a leer a los otros

Sirve como cuerda de seguridad
a punto de cortarse
y dejar caer el sobrepeso
de un trabajo a medio terminar

buscando en el stock sobrante
el esfínter que más se ama
una reliquia adulterada en venganza
joya perdida
entre materiales de guerra dados de baja
insecto que se aferra al techo y después vuela
¿Lo mato?

sin importar a que especie pertenece
sino en cuál hemisferio
conoció a su primera víctima

Vuela de respiración en respiración
rápido, como asaltar en tres plazas
en una misma tarde

en tres plazas, ojalá cerca

plazas con abuelas y niños rubios
-Muy rápido, antes que lloren.
Estos días los allegados son estelas de CO2
que se cruzan entre los colchones

tu olor, mi olor, los condimentos
el Avalúo Fiscal del cuerpo

la cuerda de seguridad a punto de cortarse.


de

Feitiza

Hechiza

2015

MORTE DE XOGUETE

Ás veces imaxínoche
baixo un frío sol de inverno
mentres lembras todo isto que pasou
hai tantos anos.

Sabes, ao crecer a roupa axústase 
á deformación dos nosos corpos

Como o tarro do lixo
fóra do asilo de anciáns
que cada cinco días
espera a súa viaxe á entulleira

que se afixo a segredos esquecidos
a desperdicios en bolsas negras valiosas que non pasan de moda

cando durmir é tempo útil
e estar esperto          perdelo.

De vela pensarías que é un xoguete
un xoguete que os afasta
que non convida a xogar á súa inimigos
A arma feitiza dun superheroe
co poder do raio e o trono.

Pero e se son eu o que lembra
isto que pasou hai tantos anos

imaxinado por ti?

Eu o tesouro, o cofre con riqueza
                        e o cranio infantil esnaquizado
que se atopa ao final do arco da vella                                               
                                                     Lacrimóxeno
fumarento entre fogueiras de Protesta

ao final do arco da vella onde veu impactar
esta bala anónima

O disparo ao aire que me elixiu

baixo este frío sol de inverno.

MUERTE DE JUGUETE

A veces te imagino
bajo un frío sol de invierno
mientras recuerdas todo esto que pasó
hace tantos años.

Sabes, al crecer la ropa se ajusta 
a la deformación de nuestros cuerpos

Como el conteiner de basura
afuera del asilo de ancianos
que cada cinco días
espera su viaje al vertedero

que se acostumbró a secretos olvidados
a desperdicios en bolsas negras valiosas que no pasan de moda

cuando dormir es tiempo útil
y estar despierto          perderlo.

De haberla visto pensarías que es un juguete
un juguete que los aleja
que no invita a jugar a sus enemigos
El arma Hechiza de un superhéroe
con el poder del rayo y el trueno.

¿Pero y si soy yo el que recuerda
esto que pasó hace tantos años

imaginado por ti?

Yo el tesoro, el cofre con riqueza
                        y el cráneo infantil destrozado
que se encuentra al final del arcoíris                                               
                                                     Lacrimógeno
humeante entre hogueras de Protesta

al final del arcoíris donde vino a impactar
esta bala anónima

El disparo al aire que me eligió

bajo este frío sol de invierno.


de

A roupa  mínima

Lo puro puesto

2018

XEADOS

Os dedos nunca andan sós
Escapan desde o outro lado da cidade
pegadas de sangue e semáforos en vermello
conducindo un carro de Supermercado
                                            cheo de ganancias       
a exceso de velocidade.

Como o traballador do frigorífico
que abre cedo o negocio
                                          antes dos disparos
á hora en que se decide deixar a infancia
                                                         e envellecer
para ser adolescente por décadas
empuñando unha arma case falsa
mentres o único sementado
xa comezou a reproducirse.

Un bo golpe madura baixo o sol
primeiro lánzanse as redes
para ver se amence
                                        os anzois, despois
—o que mira a todos lados e as súas chaves
                                                                  son a carnada—

Pero a lúa sempre é quen di a verdade
xusto antes de exacular na súa cara
baixo ameaza de non contarllo a ninguén
Entullos que serven de pantalla
a unha casa de seguridade en Ciudad de México
onde alguén se lava o cu
                                           ensuciado por ninguén.
Agora parece que todos os paxaros
cunha mensaxe atada á
pata perderon a súa dirección para repartirse o botín
A cabicha de cigarro que sempre
quixo provocar un incendio
antes de apagarse.

Hoxe é o día máis caloroso        
e os Xeados seguirán vendéndose nas rúas

Pero o diñeiro, por fin, se derretirá noutras bocas.

HELADOS

Los dedos nunca andan solos
Escapan desde el otro lado de la ciudad
manchas de sangre y semáforos en rojo
conduciendo un carro de Supermercado
                                            lleno de ganancias       
a exceso de velocidad.

Como el trabajador del frigorífico
que abre temprano el negocio
                                          antes de los disparos
a la hora en que se decide dejar la infancia
                                                         y envejecer
para ser adolescente por décadas
empuñando un arma casi falsa
mientras lo único sembrado
ya comenzó a reproducirse.

Un buen golpe madura bajo el sol
primero se arrojan las redes
para ver si amanece
                                        los anzuelos, después
el que mira a todos lados y sus llaves
                                                                  son la carnada

Pero la luna siempre es quien dice la verdad
justo antes de eyacular en su cara
bajo amenaza de no contárselo a nadie
Escombros que sirven de pantalla
a una casa de seguridad en Ciudad de México
Ahora parece que todos los pájaros
con un mensaje atado a la pata
perdieron su dirección para repartirse el botín
La colilla de cigarro que siempre
quiso provocar un incendio
antes de apagarse.

Hoy es el día más caluroso        
y los Helados seguirán vendiéndose en las calles

Pero el dinero, por fin, se derretirá en otras bocas.


de

O chan pesa

El suelo pesa

2023

ENVIAR

                                                                                                                      Os remos contan os días

e ela sabe que as naves nunca regresarán.

                                                                                                                       Grafiti cartaginés


Hai unha mensaxe de advertencia
anotado na bitácora

O que di
esparexerá o contaxio entre os remos
(animais adestrados para non volver)

Seguirá o curso que toman as áncoras
ao terminar a súa xornada de sal

O mesmo traxecto sen pasaxeiros
que percorre un abrazo

antes de atoparse e levar a noticia
ata os postos do mercado

Entre piscinas públicas
e lagoas mentais
Tendida sobre a toalla de baldosas

unha visita que non ten reposto, broncéase
–Só funciona cando está Sen sinal–

Pasa tan rápido a través da cabeza
que apenas deixa ruído

Toma este territorio –di– É só para ti
esténdese ata o fío
en que os dedos non se tocan

O seu límite está anotado na bitácora

Nas liñas dunha man que espía
embazada alén do vidro
Superficie invicta

que algúns peixes do acuario
adictos á despedida
elixen como anzol  

como embarcadoiro de noite
onde recibir aos chasqui[1]

Eles desanoan historias
que falan de Parques en guerra

de papelillos de realidade adulterados
                              e follas terminais
que tras a deserción do vento

decidiron tocar chan
e desprenderse polas rúas á súa vontade

Lembra as queimaduras e o fondo do pozo
Ata reunir mercadoría valiosa
e quedar a distancia de lume
deses disparos verdes que aínda
din presente entre os restos de incendio

entibiando a casa
durante o único día da vida

Come a túa sede, sen saliva
Estampillas que antes de ser usadas
caían da lingua

Tómache a botella de fame, crebada
A mesa ben posta. Unha delicia de cristais astillados
os máis cortantes

Eses que só os fortes ignoran

mentres ven unha película antiga
onde o heroe é un espello 
e xa todos os actores morreron

Fíxache nas formigas

desfilan en cortexo antes da inauguración
listas a competir pola recompensa
cargando os instrumentos para medir
e desvalixar o corpo
ou demarcar un terreo
pago con ameazas

Os remos xa estaban advertidos
Agora desde a padiola observa
como se afía o coitelo
destinado a clausurar a festa

a encher todo sen música       nin esquirlas
e esa cara que nunca se repetirá

Cartago non teme ás Sirenas de emerxencia
batallas
                    ou naufraxios

Só o terror
para deixalas de oír

A que soen tantas veces
                                              tantas
ata que ninguén máis as escoite
e todos esquecesen

o que dicía a mensaxe.


[1] Chasqui: Home que facía de correo humano para os Incas do Alto Perú.

ENVIAR

Los remos cuentan los días

y ella sabe que las naves nunca regresarán.

Grafiti cartaginés

Hay un mensaje de advertencia
anotado en la bitácora

Lo que dice
esparcirá el contagio entre los remos
(animales adiestrados para no volver)

Seguirá el curso que toman las anclas
al terminar su jornada de sal

El mismo trayecto sin pasajeros
que recorre un abrazo

antes de encontrarse y llevar la noticia
hasta los puestos del mercado

Entre piscinas públicas
y lagunas mentales
Tendida sobre la toalla de baldosas

una visita que no tiene repuesto, se broncea
–Solo funciona cuando está Sin señal–

Pasa tan rápido a través de la cabeza
que apenas deja ruido

Toma este territorio –dice– Es solo para ti
Se extiende hasta el filo
en que los dedos no se tocan

Su límite está anotado en la bitácora

En las líneas de una mano que espía
empañada al otro lado del vidrio
Superficie invicta

que algunos peces del acuario
adictos a la despedida
eligen como anzuelo  

como embarcadero de noche
donde recibir a los chasqui

Ellos desanudan historias
que hablan de Parques en guerra

de papelillos de realidad adulterados
                              y hojas terminales
que tras la deserción del viento

decidieron tocar suelo
y desprenderse por las calles a su voluntad

–Recuerda las quemaduras y el fondo del pozo–
Hasta reunir mercancía valiosa
y quedar a distancia de fuego
de esos disparos verdes que aún
dicen presente entre los restos de incendio

entibiando la casa
durante el único día de la vida

–Come tu sed, sin saliva–
Estampillas que antes de ser usadas
caían de la lengua

–Tómate la botella de hambre, quebrada–
La mesa bien puesta. Una delicia de cristales astillados
los más cortantes

Esos que solo los fuertes ignoran

mientras ven una película antigua
en donde el héroe es un espejo 
y ya todos los actores han muerto

Fíjate en las hormigas

desfilan en cortejo antes de la inauguración
listas a competir por la recompensa
cargando los instrumentos para medir
y desvalijar el cuerpo
o demarcar un terreno
pagado con amenazas

–Los remos ya estaban advertidos–
Ahora desde la camilla observa
cómo se afila el cuchillo
destinado a clausurar la fiesta

a llenar todo sin música       ni esquirlas
y esa cara que nunca se repetirá

Cartago no teme a las Sirenas de emergencia
batallas
                    o naufragios

Solo el terror
a dejarlas de oír

A que suenen tantas veces
                                              tantas
hasta que nadie más las escuche
y todos hayan olvidado

lo que decía el mensaje.


Víctor Hugo Díaz (Santiago de Chile en 1965).

Ha publicado “La comarca de senos caídos” en 1987, “Doble vida” en 1989, “Lugares de uso” en 2000, “No tocar” en 2003, “falta” en 2007, “Antología de baja pureza (1987-2013)”, México, 2013, “Hechiza, poemas anticipados”, México, 2015, “Lo puro puesto”, Chile, 2018, “Nadie habla solo, Poemas escogidos” (Edición digital), Perú, 2021, “El suelo pesa”, Chile, 2023 y Antología bilingüe Poemas//Paralelos (1987 – 2023), Gallego – Castellano (Edición digital) España – Chile, 2026.

El año 2004 ganó el Premio Pablo Neruda en su Centenario, por trayectoria y obra, otorgado por la fundación del mismo nombre. Sus poemas han sido publicados en diversas revistas y antologías, además cuenta con numerosos trabajos críticos acerca de su poesía.


Fotografía: Cortesía de Marisol Otárola R.

Más popular

Dejar un comentario